Nowa Szkoła Sopot

International School

Program wychowawczo-profilaktyczny szkoły: wzór i wymogi na 2026/2027

Komisja szkolna przygotowująca program wychowawczy

Każda szkoła w Polsce musi opracować program wychowawczo-profilaktyczny na podstawie corocznej diagnozy potrzeb rozwojowych uczniów, a nie przepisywać go z roku na rok. Dokument uchwala się przed rozpoczęciem roku szkolnego i zawiera cele, konkretne zadania, adresatów, osoby odpowiedzialne, harmonogram oraz wskaźniki, po których sprawdza się, czy działania faktycznie coś zmieniły. Bez tych elementów program jest tylko formalnością, którą i tak trzeba będzie poprawić przy pierwszej kontroli.

Krótko mówiąc:

  • Program musi opierać się na corocznej diagnozie potrzeb rozwojowych uczniów oraz analizie czynników ryzyka i ochronnych, aby był skuteczny.
  • Celami programu są konkretne, mierzalne zmiany w postawach lub zachowaniach uczniów, przypisane do opracowanych wskaźników i terminów realizacji.
  • Opracowanie wymaga zaangażowania zespołu, konsultacji z rodzicami i uchwalenia go przez radę pedagogiczną, najlepiej przed rozpoczęciem roku szkolnego.
  • Priorytety na rok 2026/2027 obejmują profilaktykę uzależnień behawioralnych, higienę cyfrową, wsparcie psychiczne i przeciwdziałanie przemocy, dostosowane do diagnozy szkoły.
  • Ewaluacja programu powinna obejmować zarówno wskaźniki ilościowe, jak i jakościowe, a jej wyniki wykorzystywać do bieżącej korekty działań w ciągu roku szkolnego.
Nowaszkolasopot
Poznaj środowisko sprzyjające rozwojowi
Nowa Szkoła Sopot łączy indywidualne podejście, rozwój kompetencji społecznych i językowych oraz bezpieczne, kameralne środowisko.

Spis treści

Co formalnie i merytorycznie musi zawierać program wychowawczo-profilaktyczny szkoły

Podstawą prawną programu jest art. 26 ustawy Prawo oświatowe, który nakłada na szkołę obowiązek opracowania dokumentu spójnego ze statutem oraz z kierunkami polityki oświatowej ogłaszanymi przez Ministerstwo Edukacji i Nauki. To ważne rozróżnienie: kierunki MEN są kontekstem, nie substytutem pracy własnej szkoły. Dyrektor i zespół wychowawczy muszą przełożyć ogólne priorytety na realia konkretnej placówki, jej uczniów i środowiska.

Fundamentem programu jest diagnoza. Bez niej cały dokument wisi w powietrzu, bo nie wiadomo, jaki problem właściwie ma rozwiązywać. Zgodnie z wymogami prawa, coroczna diagnoza potrzeb rozwojowych uczniów oraz analiza czynników ryzyka i czynników chroniących muszą poprzedzać każdą aktualizację programu, nawet jeśli szkoła zmienia w nim tylko fragment.

Program musi zawierać kilka elementów, które razem tworzą kompletny dokument:

  • Cele ogólne i szczegółowe sformułowane jako oczekiwana zmiana w postawach lub zachowaniach uczniów, nie jako lista pobożnych życzeń.
  • Zadania i formy realizacji przypisane do konkretnych celów, na przykład warsztaty, godziny wychowawcze, konsultacje ze specjalistami.
  • Adresatów działań — czy program dotyczy wszystkich uczniów, wybranych klas, czy grupy ryzyka.
  • Osoby odpowiedzialne za każde zadanie, z imienia i funkcji, nie ogólnie “nauczyciele”.
  • Harmonogram z konkretnymi terminami, a nie sformułowaniami typu “w ciągu roku”.
  • Wskaźniki efektów i sposób ich raportowania radzie pedagogicznej.

Praktyczne wzory dokumentów, jak ten opublikowany przez Zespół Placówek Oświatowych nr 2 w Kielcach, pokazują tę strukturę w praktyce: misja szkoły, charakterystyka środowiska, diagnoza, cele, zadania, realizatorzy, monitoring i ewaluacja w jednym ciągu logicznym. To dobry punkt odniesienia, choć każda szkoła musi go dopasować do własnych danych, nie kopiować bezmyślnie.

Jak opracować program wychowawczo-profilaktyczny krok po kroku

Tworzenie programu wychowawczo-profilaktycznego to proces, nie jednorazowe spisanie dokumentu wieczorem przed radą pedagogiczną. Poniższa sekwencja działa w większości szkół, niezależnie od wielkości placówki.

  1. Powołaj zespół roboczy. W jego skład powinni wejść wicedyrektor lub pedagog szkolny, przedstawiciele wychowawców z różnych poziomów edukacyjnych, psycholog lub pedagog specjalny, a najlepiej też przedstawiciel rady rodziców. Ustal harmonogram prac z realnymi terminami, najlepiej zaczynając w maju lub czerwcu, żeby program był gotowy przed wakacjami.

  2. Przeprowadź diagnozę potrzeb. Wykorzystaj ankiety anonimowe dla uczniów, rozmowy z wychowawcami klas, analizę wpisów w dzienniku dotyczących incydentów oraz konsultacje z rodzicami podczas zebrań. Same formularze online rzadko wystarczą, bo uczniowie często nie piszą w nich o realnych problemach. Diagnoza działa najlepiej, gdy łączy ankiety z obserwacją bieżącą i rozmowami indywidualnymi, a nie opiera się wyłącznie na jednym narzędziu.

  3. Wybierz priorytety adekwatne do specyfiki szkoły. To najczęściej pomijany krok. Zespoły wychowawcze mają skłonność do przepisywania wszystkich kierunków polityki oświatowej MEN do programu, nawet tych, które w danej szkole nie są realnym problemem. Lepiej wybrać trzy lub cztery obszary, które diagnoza faktycznie potwierdziła, i zrobić w nich coś konkretnego, niż rozmyć zasoby na dziesięciu frontach naraz.

  4. Formułuj cele w sposób mierzalny. Zamiast “zwiększenie świadomości uczniów na temat cyberprzemocy” napisz “zmniejszenie liczby zgłoszonych incydentów cyberprzemocy w klasach IV-VIII” i przypisz do tego konkretny wskaźnik, który da się sprawdzić w czerwcu. Praktycy zalecają formułowanie celów w kategoriach zmiany zachowania z przypisanym wskaźnikiem, bo taki zapis od razu podsuwa metodę ewaluacji.

  5. Przydziel zadania, zasoby i odpowiedzialność. Każde zadanie potrzebuje osoby, czasu i budżetu, choćby symbolicznego. Warto z góry określić, które działania są priorytetowe, a które można realizować w modelu niskokosztowym na przykład siłami własnych pedagogów, bez zewnętrznych ekspertów.

Porada profesjonalisty: Nie czekaj z diagnozą do sierpnia. Jeśli chcesz mieć realne dane, a nie zgadywanie, rozdaj ankiety uczniom w maju, kiedy jeszcze są w szkole i pamiętają, co się działo w mijającym roku. Wrześniowa diagnoza łapie tylko wakacyjne wspomnienia rodziców.

Priorytety merytoryczne na rok szkolny 2026/2027 i przykłady działań

Rok szkolny 2026/2027 stawia przed szkołami kilka obszarów, które w ostatnich latach nabrały wyjątkowego znaczenia. Kluczowe kierunki to profilaktyka uzależnień behawioralnych, higiena cyfrowa i bezpieczne korzystanie z narzędzi AI, wsparcie zdrowia psychicznego oraz profilaktyka przemocy rówieśniczej i edukacja zdrowotna, zgodnie z aktualnymi wytycznymi metodycznymi.

W praktyce te priorytety przekładają się na konkretne działania:

  • Higiena cyfrowa i bezpieczne AI: warsztaty o granicach czasu przed ekranem, zajęcia o weryfikacji informacji generowanych przez sztuczną inteligencję, jasne zasady korzystania z telefonów na terenie szkoły wpisane do regulaminu.
  • Profilaktyka uzależnień behawioralnych: programy dotyczące nadmiernego korzystania z gier i mediów społecznościowych, spotkania informacyjne dla rodziców o mechanizmach uzależniających w aplikacjach.
  • Zdrowie psychiczne: procedury szybkiego zgłaszania niepokojących sygnałów, dostęp do psychologa szkolnego lub poradni psychologiczno-pedagogicznej, szkolenia dla nauczycieli z rozpoznawania kryzysu emocjonalnego.
  • Przeciwdziałanie przemocy rówieśniczej: programy antyprzemocowe prowadzone w klasach, regularny monitoring atmosfery klasowej przez wychowawców, procedury reagowania na incydenty.

Każdy z tych obszarów powinien mieć przypisany cel i wskaźnik. Jeśli szkoła wybiera higienę cyfrową jako priorytet, celem może być zmniejszenie liczby zgłoszeń dotyczących konfliktów wynikających z mediów społecznościowych, a wskaźnikiem liczba takich zgłoszeń porównana rok do roku.

Monitorowanie i ewaluacja: wskaźniki, narzędzia i harmonogram

Program bez ewaluacji to dokument, który nikt nigdy nie sprawdzi, czy działa. Dobre programy określają mierzalne wskaźniki oczekiwanej zmiany, na przykład konkretny spadek liczby incydentów cyberprzemocy albo wzrost udziału uczniów w warsztatach profilaktycznych.

Wskaźniki dzielą się na dwa typy, które warto stosować równolegle:

  • Ilościowe: liczba zgłoszonych incydentów, liczba uczniów uczestniczących w warsztatach, liczba spotkań z rodzicami, liczba interwencji pedagoga.
  • Jakościowe: wyniki ankiet dotyczących klimatu szkolnego, opinie wychowawców zbierane na radach klasyfikacyjnych, obserwacje relacji między uczniami.

Statystyka, która zmienia podejście do ewaluacji: eksperci podkreślają, że program musi funkcjonować jako żywy dokument zintegrowany z codzienną pracą szkoły, nie jako zestaw jednorazowych akcji odhaczanych na koniec roku. Szkoły, które traktują ewaluację jako formalność wykonywaną w czerwcu, tracą szansę na korektę działań w trakcie roku.

Narzędzia do zbierania danych nie muszą być skomplikowane: krótkie ankiety online co semestr, dziennik zdarzeń prowadzony przez pedagoga, regularne spotkania zespołu wychowawczego co 6 do 8 tygodni. Harmonogram monitoringu warto podzielić na trzy punkty: diagnoza wstępna we wrześniu, przegląd śródroczny w styczniu i pełna ewaluacja w czerwcu, która staje się podstawą diagnozy na kolejny rok.

Trzy kroki w monitorowaniu programu szkolnego

Zaangażowanie społeczności szkolnej: rola rodziców, nauczycieli i instytucji zewnętrznych

Program wychowawczo-profilaktyczny nie działa, jeśli tworzy go jedna osoba w gabinecie dyrektora. Rada pedagogiczna odpowiada za merytoryczny kształt dokumentu, rodzice przez radę rodziców opiniują go i wnoszą własne obserwacje, a specjaliści (psycholog, pedagog, logopeda) dostarczają wiedzy o konkretnych przypadkach.

Wsparcie instytucjonalne jest tu nieocenione. Ośrodek Rozwoju Edukacji udostępnia materiały metodyczne, szkolenia i wsparcie dla szkół we wdrażaniu programów wychowawczo-profilaktycznych oraz standardów ochrony małoletnich. Warto z tych zasobów korzystać systematycznie, nie tylko przy pisaniu nowego dokumentu, bo ORE regularnie aktualizuje materiały pod nowe zagrożenia, takie jak sztuczna inteligencja w rękach uczniów.

Poradnie psychologiczno-pedagogiczne są partnerem przy trudniejszych przypadkach i mogą prowadzić warsztaty dla klas lub konsultacje dla nauczycieli. Praktyczne mechanizmy zaangażowania rodziców obejmują:

  • Konsultacje projektu programu na zebraniu rady rodziców przed uchwaleniem.
  • Ankiety dla rodziców o potrzebach i obawach dotyczących bezpieczeństwa dzieci.
  • Regularne informowanie o realizowanych działaniach, na przykład przez biuletyn szkolny.
  • Dokumentowanie współpracy w protokołach rady rodziców i rady pedagogicznej.

Dobrym punktem wyjścia do budowania takiego dialogu są sprawdzone metody opisane w artykule o partnerstwie rodziców i szkoły, które pokazują, jak przełożyć formalne konsultacje w realną współpracę.

Przykłady działań i gotowe aktywności do włączenia w program

Konkretne aktywności są tym, co odróżnia program działający od programu istniejącego tylko na papierze. Poniżej znajdziesz zestaw sprawdzonych rozwiązań, które można dopasować do dowolnej szkoły podstawowej.

Dla uczniów warto zaplanować warsztaty higieny cyfrowej prowadzone przez wychowawców lub zewnętrznych ekspertów, trening umiejętności społecznych obejmujący rozwiązywanie konfliktów i komunikację bez agresji, a także cykliczne zajęcia o rozpoznawaniu manipulacji w internecie. Dobrym uzupełnieniem są projekty rozwijające kompetencje społeczne uczniów, które łączą naukę empatii z praktycznymi zadaniami grupowymi.

Dla nauczycieli kluczowe są szkolenia ORE dotyczące rozpoznawania kryzysów psychicznych i reagowania na przemoc rówieśniczą, materiały metodyczne do prowadzenia godzin wychowawczych oraz superwizje dla wychowawców pracujących z trudnymi klasami.

Warto też sięgnąć po:

  • Projekty klasowe i międzyszkolne, na przykład kampanie “dzień bez telefonu” albo wspólne akcje z sąsiednimi placówkami.
  • Kampanie informacyjne dla rodziców o zagrożeniach związanych z aplikacjami i grami.
  • Współpracę z lokalnymi instytucjami, jak biblioteki publiczne, poradnie czy organizacje pozarządowe prowadzące programy profilaktyczne.
  • Gotowe scenariusze programów antyprzemocowych dopasowane do wieku uczniów.

Praktyczny wzorzec fragmentu programu do adaptacji

Poniższy szablon można skopiować i wypełnić danymi konkretnej placówki. Struktura odpowiada wzorom stosowanym w dokumentach szkolnych, takich jak ten opublikowany przez Zespół Placówek Oświatowych nr 2 w Kielcach.

  • Misja: “Szkoła wspiera wszechstronny rozwój ucznia w bezpiecznym środowisku, kształtując odpowiedzialność, empatię i umiejętność krytycznego myślenia.”
  • Diagnoza: krótkie podsumowanie wyników ankiet i obserwacji z podaniem miesiąca i liczby respondentów.
  • Cel: “Zmniejszenie liczby zgłoszonych incydentów przemocy rówieśniczej w klasach IV-VI o określony procent do czerwca 2027 roku.”
  • Zadania: warsztaty antyprzemocowe co semestr, dyżury pedagoga w czasie przerw, procedura zgłaszania incydentów.
  • Realizatorzy: wychowawcy klas, pedagog szkolny, psycholog, w porozumieniu z radą rodziców.
  • Harmonogram: wrzesień: diagnoza, październik: pierwszy warsztat, styczeń: przegląd śródroczny, czerwiec: ewaluacja końcowa.
  • Wskaźniki: liczba zgłoszeń, wyniki ankiety klimatu szkolnego, frekwencja na warsztatach.

Dopasowanie szablonu do konkretnej szkoły wymaga zamiany danych diagnostycznych na własne i skonsultowania celów z radą pedagogiczną przed uchwaleniem dokumentu.

Perspektywa: co odróżnia program, który działa, od programu, który tylko istnieje

Program wychowawczo-profilaktyczny działa wtedy, kiedy szkoła traktuje go jako narzędzie pracy, nie obowiązek biurokratyczny. Z doświadczenia Nowej Szkoły Sopot wynika, że trzy rzeczy robią największą różnicę: uczciwa diagnoza bez upiększania wyników, maksymalnie trzy priorytety zamiast dziesięciu rozmytych celów oraz regularne, krótkie przeglądy w trakcie roku, nie tylko ewaluacja czerwcowa. Jeśli szukasz inspiracji, jak przełożyć te zasady na kameralne środowisko szkolne, zajrzyj do przewodnika o wyborze szkoły podstawowej na naszej stronie.

— Mateusz

Nowa Szkoła Sopot jako środowisko, w którym program wychowawczy naprawdę żyje

Nowa Szkoła Sopot pokazuje, jak wygląda program wychowawczo-profilaktyczny wdrożony w codziennej praktyce, nie tylko na papierze: nauka bez dzwonków, kameralne klasy i indywidualne podejście do ucznia ograniczają liczbę sytuacji, które w większych szkołach wymagają interwencji kryzysowej.

Nowaszkolasopot

Szkoła łączy chrześcijański system wartości z bogatą ofertą zajęć dodatkowych, od karate po robotykę, co daje wychowawcom naturalne narzędzia do realizacji celów profilaktycznych bez sztucznych dodatkowych programów. Dzieci z rodzin międzynarodowych i powracające z emigracji otrzymują wsparcie językowe, które samo w sobie zmniejsza ryzyko izolacji społecznej, jednego z częstszych źródeł konfliktów rówieśniczych. Nauka w zerówce jest płatna, podobnie jak w szkole podstawowej, przy jednorazowej opłacie rekrutacyjnej — szczegóły dostępne są na stronie szkoły, szczegóły procesu rekrutacji znajdziesz na stronie głównej szkoły. Rodzice rozważający inny model nauki mogą też sprawdzić ofertę edukacji domowej, dostępną jako alternatywna forma współpracy ze szkołą. Umów się na rozmowę rekrutacyjną i zobacz, jak wygląda program wychowawczy w praktyce, nie tylko w dokumencie.

Źródła

Podstawą prawną programu jest art. 26 ustawy Prawo oświatowe wraz z wyjaśnieniami MEN, które precyzują procedurę uchwalania dokumentu. Ośrodek Rozwoju Edukacji oferuje materiały metodyczne i szkolenia dla kadry pedagogicznej. Praktyczny przewodnik po priorytetach na rok 2026/2027 znajdziesz w artykule ePedagogiki, a gotowy wzór struktury dokumentu w przykładowym programie PDF.

Najczęściej zadawane pytania

Co zawiera program wychowawczo-profilaktyczny szkoły?

Program zawiera diagnozę potrzeb rozwojowych uczniów, cele ogólne i szczegółowe, zadania i formy ich realizacji, adresatów działań, osoby odpowiedzialne, harmonogram oraz wskaźniki efektów. Wszystkie te elementy muszą być spójne ze statutem szkoły i kierunkami polityki oświatowej.

Jakie są przykłady programów profilaktycznych w szkołach?

Typowe przykłady to warsztaty higieny cyfrowej, programy antyprzemocowe prowadzone w klasach, zajęcia z rozpoznawania uzależnień behawioralnych oraz szkolenia dla rodziców o bezpieczeństwie w internecie. Konkretny zestaw działań zależy od diagnozy przeprowadzonej w danej placówce, nie od gotowego wzorca kopiowanego bez zmian.

Jaki jest program wychowawczo-profilaktyczny szkoły podstawowej na rok szkolny 2026/2027?

Priorytety na rok 2026/2027 obejmują higienę cyfrową i bezpieczne korzystanie z AI, profilaktykę uzależnień behawioralnych, wsparcie zdrowia psychicznego oraz przeciwdziałanie przemocy rówieśniczej, zgodnie z aktualnymi wytycznymi metodycznymi. Każda szkoła dopasowuje te obszary do własnej diagnozy, bez mechanicznego przepisywania wszystkich kierunków MEN.

Kto opracowuje program profilaktyczno-wychowawczy w szkole?

Program przygotowuje zespół powołany przez dyrektora, zwykle z udziałem pedagoga, psychologa i wychowawców, a następnie uchwala go rada pedagogiczna w porozumieniu z radą rodziców. Taka procedura zapewnia, że dokument uwzględnia perspektywę zarówno nauczycieli, jak i rodziców uczniów.

Kiedy należy aktualizować program wychowawczo-profilaktyczny?

Program aktualizuje się corocznie, najpóźniej przed rozpoczęciem nowego roku szkolnego, na podstawie świeżej diagnozy potrzeb uczniów. Praktyka szkół, takich jak Szkoła Podstawowa nr 61 we Wrocławiu, potwierdza, że dokument powinien być gotowy i uchwalony jeszcze przed wrześniem.

Rekomendacje